واکسیناسیون علیه بیماری **مارک (Marek’s Disease)** یک ویژگی بسیار خاص و متفاوت نسبت به سایر واکسنها دارد. اگر بخواهیم دقیق و علمی بر اساس استانداردهای نژاد **هایلاین (Hy-Line)** صحبت کنیم، باید به یک نکته بسیار حیاتی اشاره کنیم:
### ۱. زمان طلایی واکسن مارک (قانون غیرقابل تغییر)
واکسن مارک **فقط و فقط باید در روز اول (در جوجهکشی)** تزریق شود.
- بیماری مارک یک بیماری ویروسی است که ویروس آن بلافاصله پس از تولد در محیط وجود دارد. جوجه باید قبل از اینکه با ویروس وحشی محیط روبرو شود، توسط واکسن ایمن شده باشد.
- بنابراین، در مرحله **بام یا پیشلایه (Pre-lay)** که معمولاً بین هفتههای ۱۴ تا ۱۷ زندگی مرغ است، **هیچگونه واکسیناسیونی برای مارک انجام نمیشود.** اگر مرغی در روز اول واکسن مارک را دریافت نکرده باشد، در مرحله پیشلایه دیگر واکسینه کردن او تأثیری در پیشگیری از این بیماری نخواهد داشت.
---
### ۲. چرا در مرحله پیشلایه واکسن مارک نمیزنیم؟
ویروس مارک میل ترکیبی شدیدی به بافتهای عصبی دارد و دورهی نهفتگی طولانی دارد. واکسن مارک از نوع «غیر ترشحی» است؛ یعنی از ابتلای مرغ به تومورها جلوگیری میکند اما از پخش شدن ویروس جلوگیری نمیکند.
- اگر مرغ شما در مرحله پیشلایه علائم مارک (مثل فلجی پا یا بال) را نشان دهد، یعنی در همان روزهای اول آلوده شده است و اکنون راه درمانی وجود ندارد.
---
### ۳. واکسنهای حیاتی در مرحله «پیشلایه» (جایگزینهای واقعی)
در مرحله پیشلایه (۱۴ تا ۱۸ هفتگی)، به جای مارک، واکسنهای بسیار مهم دیگری به صورت **تزریقی (روغنی)** و آشامیدنی تجویز میشوند که گله را برای دوران پیک تولید آماده میکنند. این واکسنها معمولاً شامل موارد زیر هستند:
1. **واکسن کشته ۴ گانه یا ۵ گانه (تزریقی):** شامل نیوکاسل (ND)، آنفولانزا (AI)، برونشیت عفونی (IB) و سندرم کاهش تولید (EDS). این واکسن بدنه اصلی ایمنی مرغ در طول سال تولید است.
2. **واکسن کوریزا (Coryza):** برای جلوگیری از تورم صورت و کاهش تولید.
3. **واکسن سالمونلا (Salmonella):** برای جلوگیری از انتقال آلودگی به تخممرغ.
4. **یادآورهای آشامیدنی:** برای حفظ سطح آنتیبادیهای مخاطی ریه.
---
### ۴. اگر نگران "شکست واکسن مارک" در مرحله پیشلایه هستید:
گاهی مرغدارها در مرحله پیشلایه شاهد تلفاتی هستند که مشکوک به مارک است (تومورهای داخلی یا فلجی). این موضوع معمولاً به دلایل زیر است که باید بررسی کنید:
- **استرسهای محیطی شدید:** که سیستم ایمنی را ضعیف کرده و ویروس خفتهی مارک را فعال میکند.
- **بیماریهای تضعیفکننده ایمنی:** مثل بیماری گامبورو یا آنمی جوجهها که در سنین پایین رخ داده و باعث شده واکسن مارکِ روز اول درست عمل نکند.