در پرورش مرغ گوشتی، **انرژی** حکم «سوخت» و **پروتئین** حکم «مصالح ساختمانی» را دارد. مدیریت سطح انرژی جیره یکی از ظریف‌ترین بخش‌های مرغداری است، زیرا مستقیماً بر میزان خوردن دان و کیفیت لاشه (گوشت یا چربی) تأثیر می‌گذارد. در اینجا به بررسی نقش انرژی در دو جنبه «رشد» و «چاقی» می‌پردازیم: ### ۱. انرژی؛ تعیین‌کننده میزان مصرف دان یک قانون طلایی در تغذیه طیور وجود دارد: **«مرغ برای تأمین انرژی می‌خورد.»** - اگر انرژی جیره **بالا** باشد: مرغ زودتر سیر می‌شود و مقدار کمتری دان می‌خورد. در این حالت، پروتئین جیره هم باید بالا باشد تا مرغ با همان مقدار کمِ دانی که خورده، پروتئین لازم برای رشد را دریافت کند. - اگر انرژی جیره **پایین** باشد: مرغ برای جبران کمبود سوخت بدن، بیش از حد دان می‌خورد. این کار باعث هدررفت دان و بالا رفتن هزینه می‌شود. ### ۲. نقش انرژی در رشد (هفته‌های اول و دوم) در ابتدای دوره، انرژی باید در سطح متعادلی باشد (نه خیلی زیاد) تا جوجه تحریک به خوردن دان شود. - انرژی در این سن صرف **فعالیت‌های حیاتی** (ضربان قلب، تنفس) و **حفظ دمای بدن** می‌شود. - اگر سالن سرد باشد، جوجه تمام انرژی جیره را صرف گرم نگه داشتن خود می‌کند و دیگر انرژی‌ای برای «رشد» باقی نمی‌ماند. به همین دلیل در محیط سرد، جوجه‌ها علیرغم خوردن دان زیاد، رشد نمی‌کنند. ### ۳. نقش انرژی در چاقی و ذخیره چربی (هفته‌های آخر) در اواخر دوره (از هفته چهارم به بعد)، سطح انرژی جیره را بالا می‌برند. - **رشد سریع:** انرژی بالا باعث می‌شود پروتئین‌های خورده شده صرف ساختن عضله (گوشت سینه) شوند و به عنوان سوخت سوخته نشوند. - **چربی‌گیری (Finish):** اگر سطح انرژی بیش از حد نیازِ رشد باشد، بدن مرغ مازاد آن را به صورت **چربی محوطه بطنی** و چربی زیرپوستی ذخیره می‌کند. - در بازار ایران که مرغ‌ها معمولاً در سنین بالا (بالای ۴۲ روز) کشتار می‌شوند، انرژی زیاد در اواخر دوره باعث چاق شدن بیش از حد و تجمع چربی در شکم مرغ می‌شود که از نظر اقتصادی برای مرغدار ضرر است (چون دان گران تبدیل به چربی ضایعاتی شده است). ### ۴. نسبت انرژی به پروتئین (C/P Ratio) مهم‌ترین نکته در فرمول‌نویسی جیره، رعایت این نسبت است: - اگر این نسبت متعادل باشد: مرغ بیشترین رشد عضلانی را با کمترین چربی خواهد داشت. - اگر انرژی نسبت به پروتئین خیلی بالا باشد: مرغ پف‌کرده و چاق به نظر می‌رسد اما وزن واقعی او (گوشت) کمتر از حد انتظار است. ### ۵. منابع تأمین انرژی - **نشاسته (ذرت و گندم):** منبع اصلی و ارزان انرژی.