کنترل کیفیت هوا در سالنهای مرغداری فراتر از یک موضوع رفاهی است؛ این کار مستقیماً با **سلامت کیسههای هوایی** مرغ و در نهایت **وزنگیری** او در ارتباط است. مرغ گوشتی به دلیل رشد سریع، دستگاه تنفسی بسیار حساسی دارد و گاز آمونیاک، دشمن شماره یک این دستگاه است. در ادامه، استراتژیهای عملی برای مدیریت هوا و مهار آمونیاک آورده شده است: ### ۱. شناخت آمونیاک و اثرات مخرب آن گاز آمونیاک حاصل تجزیه اوره موجود در فضله مرغ توسط باکتریهای بستر است (بهویژه وقتی بستر خیس و گرم باشد). - **زیر ۱۰ ppm:** ایدهآل (چشم انسان چیزی حس نمیکند). - **۱۰ تا ۲۰ ppm:** لایههای محافظ تنفسی مرغ آسیب میبینند. - **بالای ۲۵ ppm:** سوزش چشم در انسان شروع میشود؛ در مرغ باعث کوری، فلج شدن مژکهای نای و آمادگی ۱۰۰ درصدی برای پذیرش بیماریهای تنفسی (CRD و نیوکاسل) میشود. ### ۲. مدیریت تهویه (حذف فیزیکی گاز) تهویه تنها راه خارج کردن گازهای سمی و وارد کردن اکسیژن است. - **تهویه حداقل (Minimum Ventilation):** حتی در زمستان که میخواهید گرمای سالن حفظ شود، نباید فنها را کاملاً خاموش کنید. از تایمر استفاده کنید (مثلاً ۲ دقیقه روشن، ۳ دقیقه خاموش) تا هوای کهنه و گازها تخلیه شوند بدون اینکه سالن یخ بزند. - **جلوگیری از جریان مستقیم (Draft):** هوای سرد ورودی نباید مستقیم روی سر جوجه بریزد. با استفاده از اینلتها (Inlets)، هوا را به سمت سقف هدایت کنید تا با هوای گرم زیر سقف مخلوط شده و سپس به آرامی پایین بیاید. ### ۳. مدیریت بستر (منشأ تولید گاز) اگر بستر را خشک نگه دارید، باکتریها نمیتوانند آمونیاک تولید کنند. - **کنترل pH بستر:** باکتریهای تولیدکننده آمونیاک در محیط قلیایی فعال هستند. استفاده از اصلاحکنندههای بستر (مثل سولفات آلومینیوم یا پودرهای تجاری اسیدی) با کاهش pH بستر، تولید گاز را متوقف میکند. - **جلوگیری از خیسی:** همانطور که در بحث بستر گفته شد، هرگونه نشتی آب یا اسهال مرغ، بلافاصله سطح آمونیاک را چند برابر میکند. ### ۴. تغذیه و کاهش دفع نیتروژن - **پروتئین جیره:** اگر سطح پروتئین دان بیش از نیاز مرغ باشد، نیتروژن اضافی از طریق مدفوع دفع میشود که منبع اصلی تولید آمونیاک است. استفاده از **اسیدهای آمینه مصنوعی** (لیزین و متیونین) اجازه میدهد پروتئین کل جیره را کم کنید بدون اینکه رشد کم شود. - **عصاره یوکا (Yucca):** افزودن عصاره گیاه یوکا به دان، جذب نیتروژن را در روده بهتر کرده و بوی بد و گاز آمونیاک فضله را تا حد زیادی کاهش میدهد. ### ۵. مدیریت رطوبت هوا (RH) - رطوبت ایدهآل سالن بین **۵۰ تا ۷۰ درصد** است. - اگر رطوبت هوا خیلی بالا برود (بالای ۸۰٪)، بستر توان خشک شدن را از دست میدهد و آمونیاک جهش میکند.